VPD in de kas: zo herken je verdampingsstress voordat je hem ziet
In de kas lijkt alles groen en gezond. Toch kan je gewas last hebben van stress die je met het blote oog niet ziet, maar die wel effect heeft op groei en opbrengst. De VPD in de kas is een van de eerste plekken waar je die stress kunt zien aankomen.
VPD lijkt een simpel getal, maar er zit veel informatie in over hoe hard je gewas moet werken om te verdampen. In dit artikel lees je wat VPD is, welke VPD bij je gewas past, en waarom de VPD bij het blad vaak anders is dan op je klimaatcomputer.
In het kort
- VPD zegt hoe hard de lucht aan je blad trekt om te verdampen.
- De VPD tussen het gewas kan bijna dubbel zo hoog zijn als op je klimaatcomputer.
- Er is geen vaste goede VPD: het hangt af van gewas, fase, licht en wortel.
- Leg VPD naast fotosynthese-efficiëntie en PAR, dan zie je verdampingsstress eerder.
01
Wat is VPD in de kas?
VPD staat voor vapour pressure deficit, in het Nederlands het dampdruktekort. Het geeft aan hoeveel waterdamp de lucht nog kan opnemen, in kPa. Hoe hoger de VPD, hoe harder de lucht aan je blad trekt. Op veel klimaatcomputers zie je in plaats daarvan het vochtdeficit (VD) in g/m³: hetzelfde idee, in een andere eenheid.
De VPD bepaalt hoeveel je gewas verdampt, en daarmee:
- hoe goed het blad zichzelf koelt;
- hoeveel water de plant uit de wortel trekt;
- hoe goed voedingsstoffen zoals calcium worden meegevoerd;
- hoeveel CO₂ er via de huidmondjes binnenkomt, en dus hoeveel fotosynthese er kan zijn.
Je meet VPD niet direct. Je berekent hem uit temperatuur en luchtvochtigheid. En daar zit een addertje: het maakt veel uit waar je die meet.
02
Welke VPD is goed, en wanneer wordt het stress?
Vaak wordt 0,8 tot 1,2 kPa genoemd als richtwaarde. Zie dat niet als vaste grens. Welke VPD je gewas aankan, hangt af van het gewas en ras, de groeifase, hoeveel licht er is en hoe goed de wortel water kan leveren. Kijk daarom vooral naar wat er in de plant gebeurt.
| VPD | Wat er in de plant gebeurt | Wat je in de data kunt zien |
|---|---|---|
| Laag | De lucht is bijna verzadigd. De plant verdampt weinig, voert minder calcium mee en de kans op schimmels neemt toe. | Weinig verdamping, bladtemperatuur dicht bij de luchttemperatuur |
| Gemiddeld | De huidmondjes staan open, het blad koelt zichzelf en CO₂ kan naar binnen. | Stabiele bladtemperatuur en fotosynthese-efficiëntie bij gelijk licht |
| Hoog | De verdampingsvraag loopt op. Kan de wortel niet bijhouden, dan sluit de plant zijn huidmondjes en neemt hij minder CO₂ op. | Bladtemperatuur loopt op ten opzichte van de lucht, fotosynthese-efficiëntie kan dalen |
03
Praktijkvoorbeeld: groei blijft achter
In een zomerse periode merkte een teler dat de groei in één afdeling achterbleef. Er was geen ziekte te zien, de plantkleur was normaal en het blad hing niet. Toch bleef de productie achter. Speelde hier onzichtbare stress?
Om dat te zien, legden we drie waarden naast elkaar: de fotosynthese-efficiëntie, PAR op bladniveau en de VPD.
Grafieken uit MyLedgnd. Boven de VPD, onder de fotosynthese-efficiëntie en PAR. Op 22 juni (1) en 25 juni (2) loopt de VPD duidelijk op.
Op 22 en 25 juni stijgt de VPD duidelijk. Op 22 juni zie je tegelijk meer licht op het blad en een daling van de fotosynthese-efficiëntie.
Een logische verklaring: meer licht verwarmt het blad, de verdampingsvraag stijgt en de plant sluit een deel van zijn huidmondjes om water vast te houden. Daardoor komt er minder CO₂ binnen en daalt de fotosynthese.
Er is ook een andere verklaring. Bij meer licht daalt de fotosynthese-efficiëntie altijd een stuk, omdat de plant zich beschermt tegen het extra licht. Om die twee uit elkaar te houden, kijk je naar de volgorde en naar de bladtemperatuur. Loopt de VPD eerst op, warmt het blad op ten opzichte van de lucht en zakt de efficiëntie pas daarna, ook bij hetzelfde licht, dan wijst dat op verdampingsstress. Hoe je plantstress door te veel licht herkent, en hoe de fotosynthese prestatie index (PPI) dat per dag samenvat, lees je in twee aparte artikelen.
04
Hoe stuur je bij op de VPD in de kas?
VPD wordt pas nuttig als je hem combineert met wat de plant doet. Drie dingen helpen daarbij.
Wat kun je doen?
- Meet tussen het gewas. De VPD bij het blad kan flink afwijken van wat je klimaatcomputer meet. Hang temperatuur en luchtvochtigheid op gewashoogte.
- Kijk naar volgorde, duur en herstel. Eén korte piek zegt weinig. Let op hoe lang een hoge VPD aanhoudt en of de plant 's nachts herstelt.
- Kies de ingreep bij de oorzaak. Meer luchten is niet altijd de oplossing. Soms helpen schermen, vocht toevoegen of minder licht meer. Bespreek het met je plantfysioloog.
Je klimaatcomputer laat zien wat je de plant aanbiedt. Plantdata laat zien of dat ook werkt. Daarom loont het om van klimaat naar gewas te kijken. En welke sensor wat meet, zie je bij de CF2GO sensor en in het overzicht van plantfeedbacksystemen.
Veelgestelde vragen
Wat is VPD?
VPD (vapour pressure deficit) is het dampdruktekort: het verschil tussen hoeveel waterdamp de lucht kan bevatten bij de huidige temperatuur en hoeveel er werkelijk in zit. Je drukt het uit in kPa. Hoe hoger de VPD, hoe harder de lucht aan het blad trekt en hoe meer je gewas verdampt.
Wat is het verschil tussen VPD en vochtdeficit?
Allebei geven ze aan hoeveel vocht de lucht nog kan opnemen. VPD doet dat als druk, in kPa. Het vochtdeficit (VD) doet dat als hoeveelheid water, in gram per kubieke meter lucht. Veel klimaatcomputers tonen het vochtdeficit.
Wat is een goede VPD in de kas?
Vaak wordt 0,8 tot 1,2 kPa genoemd, maar dat is geen vaste grens. Het hangt af van gewas en ras, groeifase, licht en hoe goed de wortel water levert. Kijk daarom ook naar de reactie van je plant, zoals bladtemperatuur en fotosynthese-efficiëntie, en naar hoe lang een hoge VPD aanhoudt.
Bronnen
- Teeltrapport Tomaat 2025-2026, Ledgnd, p. 15
- Managing vapor pressure deficit in greenhouses, Greenhouse Management, hoofdstuk 11
Zo herken je onzichtbare plantstress
- Voorbeeldcases uit de praktijk van onzichtbare plantstress
- Welke vormen van plantstress er zijn
- Welke stresssignalen je mist
- Wat de gevolgen zijn en hoe je stress voorkomt
Ilona Verveer
Marketing Manager
Vaktechnisch gecontroleerd door [invullen: naam plantfysioloog]
Ledgnd x HortiSoccer WK-pool 2026 brengt de tuinbouw samen
et de lancering van de vernieuwde Ledgnd x HortiSoccer WK-pool 2026 krijgen medewerkers de kans om tegen elkaar op te nemen tijdens het WK. Uiteraard is ook weer een nieuwe editie van de traditionele…
GreenTech Amsterdam 2026
Van 9 tot en met 11 juni 2026 staat RAI Amsterdam in het teken van GreenTech, dé internationale beurs voor de tuinbouwsector. Professionals wereldwijd komen samen om kennis te delen en de nieuwste ont…
Verslag HortiContact 2026
HortiContact 2026 in Evenementenhal Gorinchem bood opnieuw een ontmoetingsplek voor de Nederlandse glastuinbouwsector. Ledgnd kijkt terug op twee succesvolle beursdagen, waarin veel gesprekken werden…
Lees verder
Fotosynthese prestatie score (PPI): Wat betekent dat?
Vraag een kweker naar zijn best presterende dag en hij zal waarschijnlijk een zonnige dag beschrijven. Toch kan je gewas op een donkere dag beter presteren dan je verwacht. Dat er minder licht beschik…
Ledgnd x HortiSoccer WK-pool 2026 brengt de tuinbouw samen
et de lancering van de vernieuwde Ledgnd x HortiSoccer WK-pool 2026 krijgen medewerkers de kans om tegen elkaar op te nemen tijdens het WK. Uiteraard is ook weer een nieuwe editie van de traditionele…
GreenTech Amsterdam 2026
Van 9 tot en met 11 juni 2026 staat RAI Amsterdam in het teken van GreenTech, dé internationale beurs voor de tuinbouwsector. Professionals wereldwijd komen samen om kennis te delen en de nieuwste ont…
Benieuwd geworden?
Benieuwd naar wat Ledgnd voor jou kan betekenen? Laat dan je telefoonnummer achter – nemen wij zo snel mogelijk contact met je op voor een vrijblijvend informatie gesprek.
